Stichting GRAFMONUMENTEN Sint Pieter.

 

 

 H  Antonius Bernardus Wamsteeker

Dit grafmonument werd gerestaureerd door Stichting GRAFMONUMENTEN Sint Pieter.

- Een corpus -

In den schaduw van  / Christus kruis / rust in vrede / Antonius Wamsteeker / overl. 2 feb 1939

 

 

 

 

 

 

 

Detail.

Detail.

Detail.

 Het grafmonument werd vervaardigd door J. Delcourt.

De oude situatie voor de restauratie.

Na de restauratie.

 

De ouders van Antonius Bernardus WAMSTEEKER waren:
Joannes Antonius WAMSTEEKER geboren op 15 april 1838 te Amsterdam.

Hij huwde (1) Anna Maria VAN WEENEN, dochter van Petrus Wilhelmus VAN WEENEN en Anna Elisabeth MOSING, 14 mei 1858 te Amsterdam. Anna werd geboren omtrent 1839 te Amsterdam. Zij overleed 25 oktober 1862 ruim 23 jaar oud te Amsterdam.
Joannes Antonius huwde (2) Wilhelmina Jacoba STARINGH,
dochter van Cornelius Gerardus STARINGH en Elisabeth VLEK, 7 januari 1864 te Nieuwer-Amstel. Wilhelmina werd geboren in 1841 te Amsterdam. Wilhelmina overleed 16 januari 1880, ruim 39 jaar oud te Amsterdam.

Joannes Antonius huwde (3) Johanna Christina HECK, dochter van Frederik Christiaan HECK en Maria Magdalena BAARENTS, 19 april 1881 te Nieuwer-Amstel. Johanna werd geboren omtrent 1840 te Amsterdam. Johanna overleed 12 maart 1928, 88 jaar oud te Amsterdam. Zij werd op 15 maart 1928 begraven te Diemerbrug Begraafplaats "Rustoord". Bij overlijden Koninginneweg 251 Amsterdam.

Joannes Antonius overleed 12 juli 1899, 61 jaar oud Vaartweg 45 te Hilversum. 1858: fabrikant,milicien/koopman,mobiel schutter. 1864: goud-zilverkashouder in 1864. 1889: goudsmid in 1889.


Antonius Bernardus WAMSTEEKER werd geboren op 22 juni 1866 als tweede kind van twaalf kinderen uit het tweede huwelijk van zijn vader te Amsterdam. Op Slavante wonende werd hij ziek; hij kreeg een longontsteking. Omdat hij op Slavante zonder verwarming en verzorging was, werd hij opgevangen en verpleegd door een Zelatrice in een huis in de Frankenstraat te Maastricht. Er was geen plaats in het ziekenhuis te Maastricht. In het huis van de familie De Vries overleed hij en werd opgebaard in de kleine voorkamer. Zijn grafkist met open deksel moest schuin tegen de muur geplaatst worden in deze kleine kamer. Hij overleed in de Frankenstraat 151 te Maastricht op 2 februari 1939, 72 jaar oud en werd 6 februari 1939 te St. Pieter begraven. De aangifte van zijn overlijden te Maastricht wordt gedaan op 3 februari 1939 door Eugène Rikmenspoel, advocaat procureur, 47 jaar oud wonende te Maastricht

 

EEN „MODERN KLUIZENAAR" OVERLEDEN.

Te Maastricht is overleden de heer Wamsteeker. Wamsteeker, die geheel afgezonderd op Slavante woonde, werd een dezer dagen door een zelatrice gevonden, ziek en in geheel verwaarloosden toestand. Daar er in 't ziekenhuis Calvariënberg geen plaats was, heeft zij hem bij haar thuis geherbergd, waar hij vierentwintig uren later aan longontsteking overleden is, na doktersbehandeling, in den ouderdom van zeventig jaren (moet zijn 72 jaar).

ledereen die Slavante bezocht, zal zich Wamsteeker of een zijner moraalpreeken zonder twijfel herinneren, doch niet alleen in zijn „kluis", ook in de straten van de stad was hij geen onbekende. Hij protesteerde in het openbaar tegen gevaarlijke uithangborden van cinema's riep om de directies en preekte in 't publiek tegen de moderne zeden verwildering. Ook modewinkels en andere uitstal-zaken, die tot ergernis aanleiding konden geven, vielen ten prooi aan Wamsteeker's verontwaardiging, die hij nimmer onder stoelen of banken stak.

 

 

Bron: Nieuwe Tilburgsche Courant van 8 februari 1939.

 

 

Antonius Bernardus Wamsteeker.

 

Herkomst familienaam Wamsteeker, Wamsteker: nu een vooral Noord- en Zuid-Hollandse beroepsnaam, die weliswaar uit het Gelderse stamt. Een wamsteker of een wambuisstikker werd in België een perpoentstikker genoemd. Door naaien (steken of stikken) maakte hij een buis (nauwsluitende jas) tegen wam of wamme 'kwetsing' van de huiddelen der torso. In het Frans heet wambuis pourpoint van het Lat. per 'door' en Fra. poindre, Lat. pungere 'steken, prikken, kwetsen'. Een wambuis werd gedragen onder het harnas en de bijbehorende broek heette lendenier. Het wambuis gaat niet alleen het 'kwetsen, prikken' van de maliënkolderringetjes tegen, maar ook van wapens. Bron: Staring College - Naamkunde.
 

Antonius Wamsteeker was een excentriek persoon. Ik noem hem bij voorkeur de neo-kruisvaarder van St. Pieter. Hij woonde in een nog resterend bijgebouw van het vroegere klooster Slavante en hij had het hele jaar een kerststal uitgestald in de St. Antoniuskapel behorend bij Slavante. Tijdens de periode van Kerstmis tot Maria Lichtmis werden de bidsessies opgeluisterd met muziek en zang. Het "Wees gegroet Maria" is hier talloze keren opgezegd, vaak door onwetende "opgebrachte wandelaars" ter boetedoening en voor hun zielenheil. Antonius was een strijder tegen in zijn ogen de snel voortschrijdende zedenloosheid.

 

 

 

Antonius Bernardus Wamsteeker. Carnaval 1922/23 ten huize van de familie Koene, Papenweg 169 te St. Pieter. Foto: collectie Stichting Oud Sint Pieter.

De kerststal van Wamsteeker in de St. Antoniuskapel. Foto: Dhr. Wil Lem.

 

1934: Antonius Wamsteeker schrijft zijn broer John naar aanleiding van diens 60ste verjaardag een ansichtkaart van Slavante bij Maastricht inclusief daarop geschreven een Godsvruchtige boodschap. N.B.: A.M.D.G. = Ad maiorem Dei gloriam of ad majorem Dei gloriam, het motto van de Jezuieten: voor de grotere glorie van God. Bron: collectie Dhr. Sermon Smitshuysen.

 

 

 

 

 

Inschrijving in het overlijdensregister van de parochie St. Pieter.

De Limburger Koerier van van 4 februari 1939:

Wamsteeker afgebeeld op twee tekeningen gemaakt door Harrie Koene.

 

Bron: Limburgsch dagblad 24-12-1953.
 

VERTELLING OVER EEN BRAVE ZONDERLING SLAVANTE: de oudste Nederlandse speeltuin-onder-geestelijke-leiding. Wamsteker zaliger zond aan staatshoofden telegrammen.

MAASTRICHT, 23 Dec. (Eigen red.) — Pastoor Theunissen van de nieuwe parochie Oud-St. Pieter, die op de restauratie van zijn kerk zit te wachten, doet dit niet in werkloosheid, met de handen in de schoot. Het territoir van zijn parochie verkennend kwam hij op Slavante. Hier ligt nog altijd de terrassentuin van het oude klooster der Observanten, waarheen de bruine paters van Maastricht uitweken toen zij uit de stad gewezen werden Maar de ruil was met menselijke ogen bekeken niet kwaad, want Slavante ligt er heerlijk. De terrasvormige aanleg schiep hier een tuin in verdiepingen in de trant van de hangende tuinen van Babylon. De bovenste etage is 't mooie bos. Van het klooster is nog de serpentineweg over met zijn hoge grondmuren, een kloostergebouw waarin nog de oude cellen der monniken zijn, een rond toegangspoortje dat in Assisië kon staan, zó mooi, het vermaarde kapelletje, en dan geloven wij dat het huidige, restaurant dat op de plaats van de kerk van Slavante staat ook nog wel de buitenmuren van die kerk zal bevatten. Waar eens de Minderbroeders brevierden, stoeien nu de kinderen op wip en draaimolen.

De bruine patertjes uit het verleden zullen zich om deze profanatie niet in hun graf omdraaien. In Franciscaanse gastvrijheid en blijmoedigheid hebben zij deze evolutie voorbereid, want ook toen zij hier nog huisden wandelden de Maastrichtse burgers en burgeressen al graag naar Slavante, rustten bij de monniken uit op het terras met het heerlijke uitzicht over de Maasvallei en de paters schonken hun het eigen gebrouwen bier. Slavante is zonder twijfel in ons land de oudste speeltuin onder geestelijke leiding.

Deze geestelijke leiding over een oord van paradijselijke lieflijkheid heeft in de twintigste eeuw de heer Wamsteker, de kluizenaar van Slavante, een tijd lang op zich genomen. Wamsteker was van ons niet bekende origine. Hij was een zeer vroom man, kwam uit Holland, en verkondigde graag het Woord aan, ons, inboorlingen van deze contreien. De goede heer Wamsteker huurde Slavante van de gemeente Maastricht en verhuurde op zijn beurt het café, waar meteen alles wat naar lichtzinnigheid zweemde uitgebannen werd. Er werd niet meer gedanst. Zelf ging Wamsteker in het vochtige oude klooster wonen, betrok een der cellen als slaapkamertje en plaatste daar zijn Beiers-beschilderd ledikant dat met zijn troonhemel op vier pilaren veel van een ijswagentje had. We hebben hier vaak op een der stoelen met vioolvormige ruggen naar hem geluisterd als hij in zijn missionaris-ijver ons uiteenzette hoe de wereld eigenlijk in elkaar zat. Bij Wamsteker hingen roestige geweren en oude sabels aan de muur. Dit was geen blijk van oorlogszuchtigheid, al was hij een strijdbaar en hardnekkig Christen. Neen! Dat ze aan de wand hingen, symboliseerde de non-activiteit van het moordtuig. Zij hingen daar niet om ze bij de hand te hebben of het moest voor een of andere kruistocht zijn. Wamsteker had ook de aardigheid om rechtstreeks met staatshoofden in contact te treden. Hij stuurde telegrammen maar Mussolini, de Paus, de president van Frankrijk of de Verenigde Staten, waarin hij aandrong op bekering (eventueel) en wereldvrede. Hij ondertekende dan met zijn adres: Chateau du Sacré Coeur de Slavante prês-Maestricht.

In het kapelletje had Wamsteker weer nieuwe devotie gebracht. Hij zette er een Kerstgroep in met rotspapier en afgesneden takken, een blauw geschilderde lucht-boven-Bethlehem en handhaafde deze Kerststal gedurende het hele jaar. Wamsteker was het niet eens met de kerkelijke liturgie, die „in ongedurigheid'' steeds wisselt. We moesten altijd aan Kerstmis denken en Wamsteker bad zijn rozenhoedje bij zijn Kerststal, ook wanneer de Paasklokken over de stad luidden of de Pinksterzon, aan de hemel brandde. En juist in de zomerdagen brandde hij van zielenijver. Menig vrijend paartje heeft hij opgevangen op de slingerpaadjes van het bos van Slavante en — daar hielp geen lieve moedertje aan! — meegetroond naar zijn Kerststal en overgehaald met hem een Weesgegroetje te bidden. De specialiteit van zijn lekenapostolaat was, dat dat Weesgegroetje dan een volle rozenkrans kon worden van vijftien tientjes, door hem met veel eigen gevonden schietgebeden omlijst. Hij liet de knapen en lieve meisjes dan bidden, zonder dat ze het zelf wisten, om de lichtzinnigheid uit te boeten die ze misschien zouden bedreven hebben wanneer de hemel niet Wamsteker op hun bospad geleid had.
Maastricht had zo zijn plezier aan deze moderne kluizenaar, vooral wanneer men hem in de lunchroom van Vroom en Dreesman na een uitvoerig gebed-voor-het-eten zeer smakelijk zag zitten smullen en snoepen. Maar het was een braaf manneke, die duizend keer wel met een druppel aan zijn neus de bidweg ging en bij de processie van St. Pieter luid biddend vlak achter de „hemel" schreed, de plaats waar anders Monseigneur of de burgemeester loopt.

Nu pastoor Theunissen de zielzorg op deze helling van de St. Pietersberg gaat verzorgen, zal hij zeker niet in de nogal brede voetsporen van Wamsteker zaliger treden, maar in één ding heeft hij de nagedachtenis van de kluizenaar van Slavante toch geëerd. Hij heeft zich het kapelke aangetrokken. Gemeentewerken van Maastricht is daarbij behulpzaam geweest. De stal van Wamsteker is opgeruimd, het interieur hersteld, nieuwe glasramen ingezet. De Enci laat er licht aanleggen en de gemeente zal er een naar we hopen niet te stompzinnige lantaarnpaal bij zetten — er liggen in het stadsmagazijn nog wel van, die mooie oude! En dan komt er een mooi St. Antoniusbeeld in. Maar gedurende de Kerstdagen natuurlijk toch ook een Kerstgroep! Vanzelfsprekend!

En zo zal dit jaar weer Kerstmis zijn op Slavante. Op alle Zondagen om half vijf en de weekse dagen om zeven uur, verzamelt pastoor Theunissen bij dit kapelke de mensen die van goeden wil zijn. Er wordt gebeden gezongen gedeclameerd. Verder worden er nog Kerstspelen opgevoerd, er treden zelfs solisten op, welpen en verkenners, het St. Pieterse zangkoor, leerlingen van de Maastrichtse toneelschool enz. Tegen de avondschemering zal men veel mensen gedurende de gehele Kersttijd naar Slavante zien klimmen of dalen. Een ster zal hun de weg wijzen naar het oude bekende plekje van het bos, waar de kille wintersfeer verjaagd zal worden door 't Kerstkind. En zeker zal er ook nog een Weesgegroetje gebeden worden voor Wamsteker zaliger, die het altijd zo goed bedoelde, al ging hier bij gepreste medebidders vroeger het uiterlijk mondgebed wel eens gepaard met innerlijk gemopper... Maar zelfs dan kan het nog geen kwaad!

 

Huub Noten schreef in Dagblad De Limburger:

De Limburger Koerier van 4 mei 1920 meldt:

Een voorstel van B. en W. om Slavante voor één jaar voor f 810.— te verpachten aan dhr. Wamsteeke werd door dhr. Paris bestreden op grond van de overweging, dat zulks niet in het voordeel van het buitengoed zelf, noch van de burgerij, noch van de goede bedoelingen van den pachter zijn zal. Spr. stelt voor, het gesloten contract te vernietigen. De voorzitter wijst er op, dat er volgens art. 7 van het contract geen bals meer in Slavante mogen gegeven worden. Dhr. Paris will ook dit artikel zoodanig gewijzigd hebben, dat onder toezicht van vereenigingen door deze bals kunnen gegeven worden. Dhr. Duysens wenscht er niet toe mede te werken, dat in Slavante voor het publiek toegankelijke bals gegeven worden, al gaan ze dan ook voor gesloten bals door. Ten slotte werd een voorstel van B. en W. geammendeerd door mr. Janssen, om gesloten bals onder goedkeuring van B. en W. en door weth. Nafzger, dat alsdan toch de tuin voor het publiek toegankelijk blijft, met, twaalf tegen elf stemmen verworpen. Dhrn. Ubachs, Köbben, Grabal, Keulen, Klijnen, Lodewicks, Paris, Beniers, van Haaren, Becks en Paulussen.
 
Antonius Bernardus Wamsteeker. Antonius Bernardus Wamsteeker. Foto: collectie Stichting Oud Sint Pieter.

Vincent Berghegge als Petrus, portretfoto 1917. Bron: collectie Dr. J.W.H. Goossens RAL 000243-001.

 

Literatuur:

De Calepin II van Oud Sint Pieter - Maastricht 1982.
Annet A.B. Verbout-Wamsteeker: Genealogie Wamste(e)ker. Twee families afkomstig uit Gelderland - Utrecht 2000.

Miets Morreau: Antonius Wamsteeker, opmerkelijk bewoner van Slavante. Sint-Pieter vroeger en nu. 12 Najaar 2010 - Maastricht 2010.

 

 

In een van de nissen van de steunmuren aan de slingerweg naar Slavante had Wamsteeker een kruisbeeld opgehangen. Deze crucifix werd in de loop der tijd opgepeuzeld door de houtwormen. In 2004 heeft iemand een ander beeld op deze plek geplaatst. Foto's: Breur Henket.
 

De restauratie:

Detail.

Het corpus "Zjezeke zoonder veu met iezerdraod" op dit grafmonument was niet meer te herstellen; het had teveel geleden. Een oproep van Stichting Grafmonumenten Sint Pieter in het parochieblad om de beschikbaarstelling van een ander corpus werd beloond. Mevr. Bannier schonk ons een mooi koperen kruisbeeld. Dit was echter te groot en staat te pronken in het museum op de Lichtenberg. Ook pastoor Delahaije kwam met een suggestie. Dhr. Salden ging ter plekke meten en kwam met maatwerk: een mooi bronzen corpus. Bij deze hartelijk bedankt.

Situatie op 22 oktober 2010.

21 oktober 2010 werden de eerste werkzaameden verricht. Het voorwerk werd rechtgelegd; de binnenplaat eveneens. Het voorwerk werd gevuld met witte marmersplit. Het opstaand gedeelte werd schoongemaakt en beschadigingen werden bijgewerkt. De graftekst werd opnieuw ingekleurd. Een bronzen corpus bekroont het geheel.

25 oktober 2010: het bronzen corpus werd bevestigd.

1 oktober 2010 werd begonnen met de restauratie van het grafmonument van Antonius Bernardus Wamsteeker; 27 oktober 2010 werd deze restauratie afgesloten. Deze restauratie werd mogelijk gemaakt door een donatie van De Stichting Bonhomme Tielens en bijdragen van "Vrienden van...". 19de restauratieproject.