|
"Spreeuwarts Thoorenthien" (De Torentjes).
Zicht op De Torentjes
vanaf het kerkhof van St. Pieter (Ursulinenweg). Foto: Breur Henket. Gebouwd op de ruines van een voormalig huis (1294). Een geheel in mergel opgetrokken en voor een groot gedeelte vernieuwd huis op rechthoekig grondplan met topgevels (trappen) en een uitgebouwde vierkanten toren met peer. In de muur haaks op de voorgevel bevindt zich een gevelsteen met het wapen van Nicolaes BEYSSEL, eigenaar van 17 mei 1525 -18 september 1541 van het pand. Binnenshuis zijn van elders afkomstige stukken verwerkt zoals een gedeelte van de 18de eeuwse lage gesneden lambrisering uit de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht. Ook bouwelementen van het voormalige Statenhuis (hoek Vrijthof en Statenstraat) komen terecht bij De Torentjes. Huidige adres: Lage Kanaaldijk 63 / Ursulinenweg 1 te Maastricht.
Lambrisering van de schouw, vermoedelijk afkomstig uit de O. L. Vrouwekerk, Luiks, 1751-1753. Bron: Publications 1995. Foto: W. Opreij. Het Statenhuis. Van 3 december 1794 tot 14 januari 1796 was hier het Maastrichtse Tribunal Supérieur gevestigd. Collectie GAM. Het oude Statenhuis, voorheen
de Royporte (Rode Poort) later de Munt genoemd, gebouwd in 1700 naar een ontwerp
van de ingenieurs van het garnizoen werd in 1830 verbouwd tot particulier huis
door dokter Jan Hendrik
De pilaren van de toegangspoort staan nu bij het huis de Torentjes aan de Ursulinenweg. Foto: Breur Henket.
Josua de Grave (Amsterdam 1643 - Den Haag 1712), bij Maastricht 1670. Van
1669-1671 werkte hij te Maastricht.
De plek waar nu huize De Torentjes staat, was in de middeleeuwen bekend onder de naam Befort, welke naam later verbasterd werd tot Bevors en op de steen als Beauvors geschreven is; zie: Beauvors. 1358 schonk Egidius van "Bevorts" een jaarlijkse rente aan het altaar van het H. Kruis in de kerk van O. L. Vrouw te Maastricht, welke na zijn dood door zijn weduwe "heren Gielys vrouwe de Bovorts" betaald werd. Bij een deling te St. Pieter van 15 december 1438 krijgt Wilhelm BIRCHS een deel in het huis "de Torentjes": "eynen Wijngaerde met einen huys daerop staende". Hij draagt zijn deel over aan zijn schoonzus Aleijde (gehuwd geweest met zijn overleden broer Johan). In 1444 is er sprake van het land van Johan, zoon van Goert VAN BEVORTS. In 1525 werd het "Huys ende hoeff te Bovorts" genoemd. Aert Cruesen (Arnold CREUSEN) was toen eigenaar. Hij verkoopt het huis 17 mei 1525 aan meester Claes BEYSSEL, doctor in de medicijnen (medicinae doctor) en kanunnik van het Servaaskapittel, voor de prijs van 185 gulden. De inscriptie op de wapensteen Beyssel maakt duidelijk dat hij dit landhuis had gekocht om er de vrienden van de Apollonische toon- en dichtkunst te laten vergaderen en te onthalen (De "apollonische" mens is vriendelijk en gematigd. Het zijn rustige mensen, ze hebben een afkeer van excessen, vermijden psychologische toestanden die verwarring scheppen en zoeken steeds het juiste midden. Dit in tegenstelling met de "dionysische" mens, deze zoekt het grandioze en spectaculaire). Gezien het jaartal 1526 boven het toegangspoortje en op verschillende schoorsteenmantels, heeft hij het een en ander aan het huis laten veranderen. Nicolaas Beyssel was in 1530 en 1536 schepen te St. Pieter. Hij was afkomstig uit een vermogend Akens geslacht en was tot kanunnik benoemd in 1492 als opvolger van Judocus Beyssel, benoemd 1468. Hij overleed 27 september 1541 - 26 augustus 1541 had hij nog zijn gouden jubileum als kanunnik gevierd - en werd begraven, volgens zijn laatste wil "versus ... suam domum" ( het portaal dat hij dagelijks betrad) in de St. Servaaskerk, waar zijn grafsteen te zien is bij de voormalige zuidelijke ingang. Zijn opvolger werd Simon Pluegers. Nicolaas heeft een handschrift nagelaten waarin een eigenhandig geschreven opdracht staat; hij schonk dit handschrift in 1497 aan de Kruisheren. Het grafschrift luidt: Hic jacet in cripta doctor Beyselius, olim / Ingenio clarus, clarus et elogo. / Qui quondam varios miti medicamine morbos / Depulit a multis, hic modum pulsum agit. / Eia age, qui transis, misero sucCurre sepulto / Et pia funde, precor, vota precesque / ... XVc XLI mensis Septembris die 27. - In de 17de en 18de eeuw wordt nog steeds de naam Biseltoren gebruikt om zijn voormalig buitenhuis aan te duiden. 18 september 1541 had Nicolaas BEYSSEL het huis reeds overgedragen aan Maria TUETELERS en haar kinderen. Zij verkopen het huis in 1543 aan Reijnart SPREUWART gehuwd met Maria VAN BUEL.
Zie: Petrus Egidius Klaessens. Zijn zoon Winand CLAESSENS (KLAESSENS) wordt in 1810 eigenaar en bewoner van "De Torentjes". De aangebrachte gevelsteen met de tekst: "anno/W.K./1810" (geen afbeelding van bekend) wijst hier op. 1842 neemt zijn schoonzoon Nicolaas ROOIJMANS het bezit over. Willem ROIJMANS, burgemeester van St. Pieter en herbergier werd opvolger-eigenaar van "De Torentjes". Zijn echtgenote Maria Ida CLAESSENS, dochter van Winand, overlijdt 23 januari 1867 op De Torentjes om 08.00 uur. In 1869 bezat schoonzoon Petrus Hubertus Eduardus PEEREBOOM gehuwd met Maria Ida Hubertina ROOIJMANS "De Torentjes". Zijverkochten het goed in 1871 aan Nicolas PIERRE gehuwd met Maria Johanna TASNIER; zie: Vak B 1.
1907 koopt antiekverzamelaar Dhr. Nicolas GILISSEN-LEMAIRE "De Torentjes". Hij verbouwde het huis ingrijpend; zie: Vak D. In de jaren 50 verwierf Marcel TIELENS (de familie TIELENS-BONHOMME) de Torentjes. Zie: De graven langs de buitenmuur van de kerk. Het complex werd "gekraakt" door enkele "creatieve" personen. De familie Gerard PANHUYSEN-OOMEN, Gerard was historicus en archivaris, woonde er van 1950 tot 1966; zie: Vak O. Pastoor Theunissen heeft bij de her-ingebruikname van de oude kerk van Sint Pieter "boven" in 1954 zijn inauguratiediner in de grote zaal gehouden. Later woonde het gezin van Theo POSTMES-MOERDIJK, Theo was bioloog/biochemicus en leraar, op de Torentjes.
Bovenstaand uit: Het Vaderland van 27 juli 1926.
Musketier d'Artagnan zou in de Torentjes zijn laatste ontbijt genuttigd hebben; dat zou dan zijn geweest op 25 juni 1673. Wie die "verhaal" kond heeft gegeven of op welke bron dit feit is gebaseerd, weet ik niet. Zie: Navagne / Van 't gruwelijk verraet in den jaere 1638 op Maestricht gepractiseert. d'Artagnan en Dagblad de Limburger meldt:
Een collage van foto's uit de tijd van de diverse bewoners van de Torentjes. Bron: privé collectie Breur Henket.
Een opvoering van de opera De Stomme van Portici (La Muette de Portici ) op 25 augustus 1830 in de Muntschouwburg van Brussel gegeven ter viering van de 59ste verjaardag van koning Willem I bracht de gemoederen van de toeschouwers blijkbaar zo sterk in beweging, dat er anti-Hollandse relletjes uitbraken, die tot de Belgische Opstand zouden leiden. Tijdens de Belgische opstand verkeerde Maastricht 9 jaar lang in staat van beleg (1830-1839). Luitenant-generaal Dibbets was militair commandant van de vesting Maastricht. Dibbets was getrouwd met Barones Tengnagell, een directe afstammeling van Daniël Wolf baron von Dopff (1650-1718), de bouwer van het kasteel Neercanne en eerste steenlegger van het nieuwe Statenhuis in 1700. De Belgisch gezinde Maastrichtenaren vergaderden regelmatig in het geheim op de Torentjes. Veel Maastrichtenaren waren Belgisch gezind; Luik, het Walenland, Aken en het Rijnland waren eeuwenlang handelspartners. De meeste Maastrichtenaren spraken beter Frans en Duits dan Nederlands. De Hollandse steden waren ver weg en de inwoners van deze steden beleden vaak ook een andere godsdienst. De isolatie van Maastricht door Koning Willem I (1772-1843) met alle negatieve economische gevolgen en het strenge regiem van Generaal Dibbets zette kwaad bloed bij vele Maastrichtenaren. Er heerste door het verbod tot handel veel armoede in de stad; wandelen buiten de poorten was niet meer mogelijk zonder permissie en de wallen waren verboden gebied.
Tafereel Belgische revolutie 1830 door Egidius Karel Gustaaf, Baron Wappers (1803 - 1874) in het Musée d'Art Ancien te Brussel.
In de Kroniek van de stad Maastricht geschreven door Philippus van Gulpen lezen wij: "Den 24 Dec. (1830) deed Luit.-generaal Dibbetz buiten de Wijker poort vier huizen afbreken en op de Bek twee. Den 25 Dec. schooten de militairen met een twaalfponder met schroot geladen op vier schippers, die met een geladen schip 's nagts om elf uren door de Maasbrug voeren. Een schipper bleef dood die te Haren begraven is, eenen kreeg een been en een arm af. Men liet geen vreemden in de stad comen. Zij wirden aan de poorten afgewezen". "Z.Ex den Heere B.J.C. Dibbetz, Opperbevelhebber der vesting Maastricht". P. Barbiers del. steendr. van Desguerrois en Cie. Onder het portret een lauwerkrans waarin de woorden: "Hulde moed beleid en trouw". Bron: Collectie Prenten, tekeningen en fotocollectie Rijksarchief Limburg.
Tapijnkazerne. Monument Generaal Dibbets.
De aangebrachte gedenksteen voor Dibbets onder de Noorderbrug. Foto: Frits Widdershoven.
De onthulling van deze gedenksteen op 15 mei 2006. Foto: Johannes Timmermans.
|
|||||||||
|
Detail uit een kaart uit 1846. Bron: inventaris Rijkswaterstaat te Maastricht 07.H05/2 nrs. 1725 - 1727 - 1729.
1925: detail uit een luchtfoto. Bron: privé collectie Breur Henket.
St. Pieter, huis De Torentjes zoals afgebeeld in C.A. Huygen en J.A.Vrugt: Monumentaal Maastricht Foto-album II nr. 89. Een uitgave van de Vereniging Monumentaal Eigendom Limburg te Maastricht - 1966. Deze ansichtkaart werd ook los verkocht bij Drogisterij Parfumerie W. E. M. Palmans, Glacisweg 26 St. Pieter. Foto: privé collectie Breur Henket.
Herman Van den Bosch: de Torentjes met kanaal. Zie: http://www.hermanvandenbosch.nl/ en Persbericht Herman van den Bosch.
De Torentjes, kanaal en kerk van St. Pieter "boven". Foto: privé collectie Breur Henket.
Het mooshöfke - tekening op de voorzijde van de uitnodiging t.g.v. het 50-jarige huwelijksjubileum van Fäös Vangangelt en Bèlke Rosier op 3 juli 1976 - Isabella Antonia (Bèlke) Rosier. Foto's: privé collectie fam. Rosier.
|
|||||||||
Bosch en verhoogd met een verdieping. Dit pand
werd in 1913/ 1914 gesloopt en in 1918 vervangen door het Hoofdpostkantoor (hoek
huidige Keizer Karelplein/Statenstraat). 
Lucas SPREUWART en zijn echtgenote Cecile VAN DER HALLEN erfden de bezitting voor 1569. Hun zoon Theodore gehuwd met Anna THISIUS volgt op als eigenaar. Hun zoon Theodoor Renier SPREUWART draagt 30 oktober 1684 de bezitting
- overigens in slechte staat verkerend - over aan Antoon VAES gehuwd met zijn zuster Anna Maria SPREUWART.
Lambertus EIJSSEN bezit in 1747 een deel van het huis Beauvors (Boovers, Bovers)
of een deel van de Torentjes; hij testeert 24 juli 1747 t.o.v. notaris F. D.
Janssens te Maastricht, rentmeester en zaakwaarnemer van de familie De Vaes. Jacobus de MÉE gehuwd met Maria Catharina ROOSEN krijgt op 25 mei 1750 door ruil van andere landerijen met Michel François Antoine, baron de SELYS FANSON, het huis in bezit. Deze laatste was waarschijnlijk een neef van Jean Baptiste VAN DER VEKENE gehuwd met een kleindochter van Antoon VAES. Maria Catharina ROOSEN, douarière van Joannes Jacobus DEMÉE, in leven president-schepen van Luikse zijde te Maastricht, verkoopt het goed "Spreeuwarts toorntjes" 20 maart 1795 aan Martinus CLAESSENS gehuwd met Catharina JASPERS (met als onderpand voor de afgesloten obligatie o.a. "Den Rooden Haen").
Het huis De Torentjes was het beleg van Maastricht in 1794 niet
ongeschonden doorgekomen.
In
het traktaat van Londen, een overeenkomst tussen Engeland, Frankrijk,
Pruisen, Oostenrijk, Rusland, Nederland en België, op 19 april 1839 in Londen
getekend, werd de definitieve grens tussen België en Nederland vastgelegd.
De deling van de Nederlanden werd definitief tot grote spijt van veel
Limburgers. 2 april 1839 werd Dibbets begraven. Een monument ter
nagedachtenis van Dibbets werd opgericht in de vestingwerken bij Bastion C.
In 1925
werd omwille van de uitbreiding van de Veemarkt aan de Boschpoort zijn graf verplaatst naar de Tapijnkazerne. Het gietijzeren grafmonument werd in het donker verhuisd om ophef te voorkomen. Het stoffelijk overschot bleek echter verdwenen. Sabotage of was het toch beter geweest bij daglicht dit werk te verrichten?
